Jak skutecznie zwiększyć zasięg radia w terenie?

Możliwości mamy wiele, ale efekt będzie zależny od ukształtowania terenu. Największy zasięg radiotelefonów uzyskamy na rozległych równinach i w górach, zwłaszcza pomiędzy szczytami. Na nizinach, koryta rzek i jeziora stwarzają również świetne warunki propagacyjne. Tutaj nawet słabe urządzenia uzyskują spektakularne wyniki. Rekord wynosi ponad 100km na przeciętnej PMR'ce. W mieście możemy skorzystać z telefonu komórkowego. Natomiast w terenie leśnym mamy sporo możliwości. Odradzam wdrapywanie się na drzewa ale dobre efekty uzyskamy już z ambony myśliwskiej, wież widokowych lub wzniesień. Propagacja to taki twór, który płata różne figle i często wystarczy zmienić miejsce aby uzyskać łączność. Nie koniecznie oznacza to zbliżenie się do naszego korespondenta, ponieważ równie dobrze "znajdziemy dobry sygnał" oddalając się... Warto też próbować w kilku miejscach, tak samo jak szukaliśmy sygnału GSM aby zadzwonić. No dobrze, ale ile można zyskać wchodząc na ambonę myśliwską, wieżę widokową czy najbliższe wzniesienie? Otóż nie mało, a już na "wyciągnięcie ręki" mamy boost 80%!

Wpływ zmiany wysokości na zasięg przeliczony jest w poniższej tabeli. W ostatniej kolumnie podany jest ekwiwalent mocy w dBm i Wat, jaka byłaby wymagana aby uzyskać ten sam efekt z radiotelefonami na wysokości 150cm nad gruntem.

Przyznam szczerze, że po poprzedniej przygodzie z tego typu motką, a dokładnie TLKR5, nie oczekiwałem wiele, a raczej spodziewałem się utopienia gotówki. Radio było słabe, szybko zjadało baterię, a do tego jedno zepsuło się od leżenia w szufladzie. Takie… zmęczenie materiału. Jestem pozytywnie zaskoczony nową serią konsumenckich PMR’ek, a dokładnie TLKR T82Extreme, dlatego postanowiłem nieco przybliżyć to urządzenie. Na chwilę obecną jest to jedyny sensowny wybór, dla tych którzy potrzebują niedrogiego radiotelefonu na wakacje, czy wypady poza miasto. Radia eksploatujemy w różnych warunkach już od roku, więc można kilka słów o nich powiedzieć.

Co się zmieniło zatem w czasie dekady? W zasadzie niewiele. Mamy to samo menu, te same funkcje (Monitor, Scan, 2CH, VOX). Przybyło dzwonków wywołania, których jest teraz 20 opcji irytowania innych użytkowników oraz powiadomienia dyskretne. Producent wprowadził kilka istotnych zmian, które znacząco poprawiają komfort pracy z radiem. Ale po kolei.

Zawsze irytował mnie "roger" motorolek (sygnał zakończenia połączenia), czyli ich charakterystyczny znak rozpoznawczy. Rzecz w tym, że jest on nadawany w kanale radiowym, więc słyszą go wszyscy. Jedni go lubią, inni nie. Teraz możemy to wyłączyć, czyli udawać profesjonalnie radio. Wyciszyć możemy również dźwięki klawiszy, co działa kojąco na uszy i nie płoszy zwierzyny w lesie. Nastąpiła też zmiana w funkcji SCAN, która ma teraz dwa tryby pracy. Można skanować ruch na kanałach zaprogramowanych oraz cały ruch na wszystkich częstotliwościach PMR446 z detekcją kodów PL i z możliwością włączenia się do rozmowy. Jak uruchomić takie „social radio” dowiesz się z instrukcji obsługi. Funkcja SCAN nie zawsze działa precyzyjnie. Zdarza się, że radio zatrzyma się kanał obok i oprócz szumów nie usłyszymy nic więcej. W każdym razie trzeba się liczyć z tym, że funkcja może się czasem "zaciąć".

Dwie rzeczy są nowe. Jest to przycisk parowania i połączenia alarmowe. Przycisk parowania pozwala na szybkie parowanie radiotelefonów w grupie, czyli ustawienie tego samego kanału na wszystkich urządzeniach T62/T82. Natomiast przycisk alarmowy włącza bardzo głośną syrenę na wszystkich walkie-talkie, o ile pracują na tym samym kanale. Zastosowań tego jest wiele, poczynając od: zgubiłem radio w lesie, dziecko, plecak, żonę… aby alarm wyłączyć, trzeba przytrzymać pomarańczowy przycisk z "!".

Zanim przejdziemy dalej, jeszcze kilka słów o funkcji 2CH (nasłuch drugiego kanału z możliwością odpowiedzi). Jest to bardzo przydatna funkcja i polecam z niej korzystać, np. w górach gdzie używany jest kanał 3/14 do komunikacji na szlaku. Nie musimy używać z tego kanału aby prowadzić rozmowy między sobą, bo jesteśmy w górach. Wystarczy, że jedna osoba włączy 2CH dla kanału 3/14, a żadne istotne informacje nie ujdą naszej uwadze. Ponadto w każdej chwili możemy się włączyć do rozmowy i udzielić innym informacji, kiedy radio wykryje ruch na kanale górskim. Czas na odpowiedź wynosi 5 sekund, po czym radio wraca na kanał główny.

Obsługa

Wszystkie radiotelefony tego typu cechują się prostotą obsługi. Są w pełni programowalne "z ręki" bez konieczności używania do tego celu komputera, co pozwala dopasować ich tryb pracy do aktualnych potrzeb. Zaletą modelu T82Extreme jest pokrętło głośności razem z włącznikiem (knob). Wystarczy przekręcić i możemy rozmawiać. Do dyspozycji użytkownika jest 8 kanałów, które można personalizować za pomocą jednego ze 121 dostępnych kodów PL. Zakres ten możemy zwiększyć do 16 kanałów, w czym pomaga instrukcja obsługi. Niepodważalną zaletą jest duży, dyskretny i czytelny wyświetlacz. Osoby, którym PESEL narozrabiał, nie będą miały problemów z odczytaniem stanu radia czy posługiwania się nim bez okularów. W nocy wyświetlacz nieco zdradza naszą obecność, co może być niepożądane. Koledzy rozwiązali ten problem czarnym markerem i zrobiło się nieco bardziej nastrojowo. Pod wyświetlaczem, dyskretnie ulokowane jest 6 przycisków sterujących, z czego jeden to blokada urządzenia.

Dźwięk i akcesoria audio

Głośny i wyraźny jak na tą klasę sprzętu. Nie mam zastrzeżeń o ile używamy radia zgodnie z przeznaczeniem, czyli turystyka, aktywność na świeżym powietrzu. Jako radio do pracy, np. dla drogowców czy na budowę – niestety, nie nadaje się i współczuję wszystkim, którym szef takie radia nabył…

Walkie-takie wyposażone jest w jedno-pinowe złącze mini jack 2.5mm, które umożliwia podłączenie akcesoriów audio. W zestawie otrzymujemy słuchawkę z mikrofonem. Dostępne są również zestawy z mikrofono-głośnikiem. Nie są to akcesoria górnych lotów ale zbyt dużego wyboru nie ma. Na rynku dostępny jest jeden zestaw audio dobrej jakości Voxtech (Sound-Code) ACH4040-M2R. Oprócz tego dostępne jest przejście (baza PTT) na 4-Conductor NATO Plug od firmy Eamor (Motorola 1-pin M51-M1). Zestaw dedykowany jest dla miłośników ASG do podłączenia wojskowych słuchawek. Na tym wybór się w zasadzie kończy. Poza tym złącze 1-PIN Motorola z technicznego punktu do najlepszych nie należy, ponieważ nie ma zabezpieczenia przed przypadkowym rozłączeniem zestawu akcesoryjnego.

Budowa

Jak widać, nie jest to sprzęt profesjonalny. Nie ma tu metalowej ramy, która zabezpiecza elektronikę. Radio jest w całości wykonane z tworzywa. Przez zachlapaniem wodą i wilgocią, chronią dwie uszczelki. Obudowa jednak dobrze się spisuje, a radio dzielne znosi drobne upadki, jak i trudy turystycznej eksploatacji. Urządzenie nie jest też małe. Gabarytami zbliżone jest do typowych radiotelefonów PMR. Obudowa anteny jest zintegrowana z obudową radia i dobrze ją chroni. Urwać i ukręcić można wszystko ale tutaj samoistnie nic się nie powinno wydarzyć. Miłem akcentem jest zabezpieczenie pokrętła głośności. Potencjometr jest przykręcony do obudowy, dzięki temu kiedy radio pechowo upadnie, nie dojdzie do uszkodzenia płyty głównej. Całość jest dobrze spasowana, urządzenie nie wydaje żadnych niepokojących dźwięków.

Zasilanie

Radio zasilane jest za pomocą dedykowanego ogniwa o pojemności 800mAh, które pozwala na około 18h pracy, przy typowym użytkowaniu 5/5/90 (wg. danych producenta). Firmową baterię polecam zastąpić akumulatorkami AA. Natomiast najdłuższy czas pracy uzyskamy na bateriach alkalicznych AA. Wówczas, w zależności od częstotliwości użytkowania radiotelefonu, czas pracy liczymy w tygodniach, miesiącach lub latach. To duża zaleta tego sprzętu, ponieważ możemy je zasilić niemal wszystkim "co znajdziemy". Fizyczny wyłącznik odcina elektronikę, więc radio nie pobiera grama energii w stanie bezczynności. Jest to więc idealna propozycja dla preppersów, jako podstawowy lub zapasowy środek łączności. Radiotelefon ładujemy poprzez port microUSB. Zasilacz z zestawu ma napięcie wyjściowe 5VDC/500mA i służy do jednoczesnego ładowania dwóch radiotelefonów.

Zasięg

Najlepsze i najważniejsze zostawiłem na koniec. Tutaj jest bardzo pozytywne zaskoczenie, ponieważ sprzęt niewiele ustępuje urządzeniom profesjonalnym! Średni zasięg w mieście wynosi ok. 1-1,5km. Czułość i selektywność odbiornika jest na dobrym poziomie. Przy pomocy profesjonalnego sprzętu ustaliłem, że czułość graniczna odbiornika jest w okolicy -110/-115dBm (0.4µV). Jednak przy tak niskim poziomie sygnału rozmowy prowadzić się już nie da. SINAD 12dB radio generuje w okolicy -103dBm (+/-3dB). Zasięg jak na tą klasę urządzeń jest bardzo dobry. W publikacji Ciemna Strona Mocy, model T82Extreme jest przedstawiony na wstążce „Dobry, certyfikowany radiotelefon konsumencki PMR446”.

Kilka słów jeszcze o zasięgu walkie-talkie. Producenci określają maksymalny zasięg w 'km', co niewiele mówi. Jest natomiast wiele publikacji na temat "co autor miał na myśli" ale sprawa jest prosta. Podany w katalogu zasięg dzielimy przez 10 i otrzymujemy realny, niemal gwarantowany zasięg radia w mieście / lesie, czyli tam gdzie głównie go używamy. Więc dla 4km, realny zasięg to 400m, dla 10km = 1km. I to się potwierdza w testach terenowych. Zasięg radiotelefonów w warunkach miasto / las zwizualizowany jest w publikacji Sygnalizacja CTCSS - plik KMZ dla Google Earth.

Dla kogo?

Motorolę T82Extreme polecam z czystym sumieniem, wszystkim, którzy potrzebują prostego i taniego radia na wakacje, w trasę, na wycieczkę, do lasu, w góry lub do zabawy. Nie jest to sprzęt profesjonalny, który można wbić w ziemie, utopić w błocie, czy zrzucić ze skarpy i ten nadal będzie działał. Tego nie oczekujcie po "Extreme", bo to tylko dwie uszczelki więcej. Radio oferuje przyzwoity zasięg, czytelną komunikację oraz możliwość programowania z "ręki". Jest to też dobry wybór na pierwszy radiotelefon PMR446.

Radio nie nadaje się do użytku profesjonalnego, czyli tam gdzie sprzęt narażony jest stale na duże zapylenie, upadki, wilgoć oraz pracę w głośnym otoczeniu. Do takiej pracy proponuję TLKR XT420 i profesjonalne radiotelefony serii AP5, BP5 lub BD5/6, firmy Hytera.

Kody PL

Firma Motorola wprowadziła termin Privative Line, który jest autorską implementacją kodów CTS (kody PL). Kodów PL mamy 121, a to dlatego, że zostały uzupełnione sygnalizacją cyfrową DCS. Od 1 do 38 używany jest kod CTS, a od 39 do 121 kod DCS. Standard ten jest stosowany we wszystkich certyfikowanych radiotelefonach PMR446. Ułatwiło to znacznie zapis kanałów, np. w postaci 4/46, co oznacza 4-ty kanał PMR446 i kod 051 (patrz tabelka). Firma General Electric użyła nazwy "Channel Guard" aby opisać ten sam system. Ponieważ sprawa dotyczy urządzeń konsumenckich (prostych w obsłudze), każdy producent oferuje ten sam system kodów PL ale pod inną nazwą. Dlaczego ten sam? Bo zgodnie z wymogami ETSI, radiotelefony PMR446 różnych producentów muszą być ze sobą zgodne, po to aby kanał 4/46 działał na każdym urządzeniu tak samo. Niestety, zdarzają się wyjątki i niektórzy producenci stosują własne rozwiązania. Takim wyjątkiem jest np. Midland, który rozdzielił sygnalizację na CTS (38 kodów) i DCS (104-105 kodów).

Kody PL zostały szybko nazwane ‘pod-kanałami’ (sub-channel), co jest mylące, ponieważ tylko jedna rozmowa może być prowadzona na jednej częstotliwości w tym samym czasie. Nie mniej jednak, przyjęte zostało tworzenie kanałów poprzez połączenie numeru kanału PMR446 z kodem PL.

Producenci radiotelefonów profesjonalnych PMR446, jak: Hytera, Kenwood, ICOM, stosują mix kanałów i kodów zwany potocznie matrycą. Taką matrycę możemy sobie oczywiście zmodyfikować lub stworzyć samemu, jeżeli zaopatrzymy się w programator na PC lub poprosimy sprzedawcę. Radiotelefony tego typu zazwyczaj nabywane są przez firmy. Dzięki fabrycznej matrycy kanałów urządzenia są gotowe do pracy po wyjęciu z pudełka. Wyjątkiem jest Motorola, która od początku programuje wszystkie swoje radia PMR446 zgodnie z kolejnością kanałów, do każdego przypisując kod PL-1 (67Hz). Nie jest to dobre rozwiązanie ale dla weekendowych aktywności na łonie natury, wystarczające. Natomiast do pracy, takie radio trzeba przygotować.

Dzięki CTS możemy utworzyć grupy rozmowne na własne potrzeby jak i ogólnego przeznaczenia. Dobrym przykładem jest Górski Kanał Turystyczny 3/14. Na kanale są wymieniane wszelkie informacje o warunkach pogodowych i potencjalnych zagrożeniach. Ponadto jest stale nasłuchiwany przez radioamatorów, którzy w razie niebezpieczeństwa, powiadamiają odpowiednie służby. W górach radia PMR446 osiągają spektakularne zasięgi, dochodzące do 70km. Więc tam, takie zastosowanie radia PMR446 ma sens i polecam zaopatrzyć się w „walkie-talkie” przed wyprawą w góry. Tutaj warto zaznaczyć, że radia PMR446 mają możliwość nasłuchu przynajmniej jednego kanału PMR446. Możemy więc na przykład komunikować się między sobą na szlaku na swoim ustalonym kanale, np. 4/46, a za pomocą funkcji 2CH, DualWatch lub SCAN nasłuchiwać kanału 3/14. Dzięki temu nie będziemy zajmować częstotliwości, a istotne informacje nas nie ominą. Polecam publikację na blogu SKALNIK - Walkie talkie w górach.

CTCSS w praktyce

Radia używamy zazwyczaj w mieście, w pracy, na wakacjach, podczas weekendowych wypadów lub zwyczajnie do zabawy. Na poniższej wizualizacji przedstawiona jest realna sytuacja, gdzie radio używane jest dosyć intensywnie do powyższych celów. Przeciętna odległość pomiędzy użytkownikami wynosi 1000m. Dzięki sygnalizacji CTS, te pięć grup użytkowników może korzystać ze swojego radia bez wzajemnego zakłócania się, pomimo tego, że wszyscy pracują na 3 kanale PMR446 i mają możliwość bezpośredniej komunikacji. Izolację grup zapewnia odmienna sygnalizacja CTS/DCS. Jeżeli użytkownicy wyłączą blokadę szumów (kanał otwarty, bez kodów CTS), będą sobie wzajemne przeszkadzać, a dodatkowo do odbiornika trafią wszystkie śmieci z eteru, w tym transmisje bez słyszalnej modulacji z całego „niebieskiego” obszaru. Radio wówczas stanie się kompletnie bezużyteczne!

Legenda:

• Czerwony – silny sygnał, kolizja - wzajemne zakłócanie*,
• Żółty – mocny sygnał, możemy sobie jeszcze przeszkadzać*,
• Zielony – radia zdekodują najbliższy silny sygnał,
• Niebieski – brak kolizji z innymi użytkownikami ale mamy możliwość łączności z nimi,
• Ciemnoniebieski – granica szumu (0dBuV), praca możliwa tylko w DMR.

Pobierz plik z wizualizacją dla Google Earth. Można sobie tam wszystko rozłożyć na czynniki pierwsze. Dla każdej lokalizacji została wykonana oddzielna wizualizacja zasięgu, dla takiego samego urządzenia. Zwróć uwagę na to, jak zmienia się propagacja (zasięg radia) w zależności od ukształtowania terenu. Miłej zabawy!

Jak to wygląda w praktyce?

Radiotelefony komercyjne wyposażone są w przełącznik mocy LOW/HIGH, który zmienia moc podaną w przedziale 1W / 4W dla pasma UHF. Kiedy sygnał jest słaby i słyszymy co drugie, trzecie słowo, używamy "guziczka" zmiany mocy, co poprawia sytuację, czyli stabilizuje sygnał. Ale kiedy jesteśmy za daleko i nie słyszymy się na radiu, "guziczek" zwyczajnie nie działa. W systemach radiowych działa to automatycznie. Kiedy poziom sygnału spadnie poniżej zadanej wartości (np. wchodzimy do budynku), radio zmienia moc na wyższą, czyli zwiększa budżet sygnału o 6dB, aby skompensować dodatkowe tłumienie (ściany budynku, okna). Po opuszczeniu budynku, poziom sygnału z przemiennika wzrasta, zatem radio redukuje moc do minimum - 1W.

Praktyka pokazuje, że w przypadku komunikacji bezpośredniej, nie ma odczuwalnej, znaczącej różnicy pomiędzy profesjonalnym radiem PMR446, a jego odpowiednikiem komercyjnym. Czterokrotne zwiększenie mocy (z 1 do 4W) też nie zmienia za bardzo sprawny, ponieważ w terenie zyskujemy tak naprawdę kilka, kilkanaście metrów lub zupełnie nic! Te kilka metrów przydaje się, kiedy nie można zmienić położenia, aby "złapać lepszy sygnał", np. będąc na dachu. Jedyne na co zauważalnie wpływa duża moc nadawania, to na szybkie rozładowanie akumulatora. Na załączonym wykresie z prostego analizatora widma, pokazana jest różnica w energii wypromieniowanej pomiędzy radiem 'bez pozwolenia', a radiem 'na pozwolenie'. Zasięg obu urządzeń to 25 pięter w wieżowcu (beton i stal). 26te piętro jest nieosiągalne - tłumienie jest zbyt duże. Dlaczego? Zwiększenie mocy 4 razy z 1W do 4W zwiększa budżet sygnału o 6dB. Tłumienie kolejnego stropu przekracza 6dB.

Za zasięg radia odpowiada przede wszystkim propagacja, jakość toru nadawczego, czułość odbiornika czyli zdolność do odbioru słabych sygnałów, ale przede wszystkim selektywność czyli zdolność radiotelefonu do wydzielenia sygnału użytecznego z szumów i zakłóceń. Za komfort samej pracy z radiem odpowiada tor audio. Dlatego jedne radia lubimy bardziej, a inne mniej. Samej selektywności nie da się przedstawić w postaci zapisu w karcie katalogowej. Informacja o skuteczności tłumienia kanałów sąsiednich w dB, jest zawarta w specyfikacji urządzenia ale nie wiąże się to bezpośrednio ze skutecznością odbiornika. Dlatego jedne urządzenia radzą sobie w trudnych warunkach bardzo dobrze, a inne słabo, choć parametry techniczne mają takie same.

Sygnał

Zasięg urządzeń radiowych, oprócz niuansów konstrukcyjno-propagacyjnych, zależy od SNR (signal-to-noise ratio) - stosunek sygnału do szumu. Po prawej stronie przestawiony jest przebieg modulacji FM radiotelefonu analogowego. Możemy odczytać tutaj szerokość kanału (zajętość widma), SNR, podejrzeć zbocze sygnału oraz podłogę szumów własnych. Im dalej jesteśmy od naszego korespondenta, tym bardziej sygnał zbliża się do podłogi szumów własnych. W momencie kiedy sygnał (modulacja) zrówna się z podłogą szumów, następuje koniec łączności, radio wyłącza głośnik. Poniżej szumów własnych jest szum tła, martwa strefa, której granicę wyznacza 0dBµV (0.1µV / -107dBm). Od -110dBm mamy już tylko szum dla modulacji FM. Więc jak to jest, że radio ma czułość -121dBm? Otóż jest to czułość graniczna odbiornika. Sygnał radiowy potrzebuje "przestrzeni do pracy". Dla danego typu modulacji jak FM, FSK, QAM, ustalony jest margines wygaszania, czyli minimalny zapas sygnału, aby odbiornik mógł zdekodować sygnał. Dla modulacji FM jest to 10-15dB. Teraz wracamy do SINAD 12dB i 20dB. Radio, którego czułość odbiornika wynosi -121dBm, potrzebuje sygnału o mocy nie mniejszej niż 12dB-121dBm = -109dBm. Aby zapewnić komfortową rozmowę, np. do pracy w słuchawkach, sygnału potrzeba więcej, czyli odstęp sygnału od poziomu szumu i zakłóceń nie może być mniejszy niż SINAD 20dB. W tej sytuacji pożądany sygnał nie może być mniejszy niż: 20dB-121dBm= -101dBm (19µV lub 6dBµV). Reasumując, nasze radio potrzebuje do "życia" 20µV. Ważne! Poziom szumów własnych definiuje czułość użyteczną odbiornika!

SINAD jest również skorelowany ze Squelch (SQL). W radiotelefonach profesjonalnych jest możliwość regulacji tego parametru, czyli odcięcia słabych transmisji. Użytkownik ma możliwość przełączania pomiędzy Tight (poziom 9), Normal (poziom 3-5) lub Low/open (1 lub 0). Fabrycznie funkcja jest ustawiona następująco: poziom Tight = SINAD 20dB, Normal = SINAD 12dB, LOW/OPEN = granica czułości odbiornika. Szczegóły znajdziemy w dokumentacji serwisowej. Dla każdego radiotelefonu te wartości są inne, dlatego ma żadnej uniwersalnej tabeli, która by przekładała poziom SQL na moc odbieranego sygnału w dBm.

Let's power!

Na koniec wracamy do mocy. Jaką moc powinno mieć "mocne" radio? Oczywiście im mocniejsze tym lepsze, ale nie do końca. Jest coś takiego jak SystemGain (moc systemu, w wolnym tłumaczeniu). Przy projektowaniu sieci radiowych, określa się skuteczność radia w parze z wybraną modulacją, co pozwala ustalić jak duże tłumienie propagacyjne radio jest w stanie pokonać. Wygląda to tak: System Gain = moc nadajnika + czułość odbiornika, np. 37 dBm - (-117 dBm) = 154 dB. Prosta matematyka, ponieważ operujemy na wartościach dB. Tłumienie propagacyjne w naszym przykładzie wynosi 140dB.

Policzymy teraz radia, którymi się posiłkowałem wykonując większość testów.

Dlaczego tanie, mocne radio amatorskie ma tak słaby wynik? Przecież w karcie katalogowej podane jest, że czułość odbiornika wynosi -121dBm?! Odpowiedź jest prosta - wyżej wspomniana podłoga szumów własnych, co wiąże się z niskim SNR. Średnia strata wynosi 20dB względem przyzwoitego radia PMR446. W parze z "dobrą anteną" można zyskać, czyt. stracić powyżej 40dB!

Poniżej przebieg modulacji dla Motoroli T82Extreme i różnych modeli i egzemplarzy popularnych, mocnych 5W'atowych radiotelefonów z wymienną anteną.

To samo tanie ham radio może wygenerować kilkanaście różnych przebiegów fali nośnej. Czynniki jakie mają na to wpływ, to: szerokość kanału, stan naładowania akumulatora, ponowne włączenie, zbyt długie nadawanie poprzedniego komunikatu (przegrzanie końcówki mocy), kolejne naciśnięcie przycisku PTT... niestety. Po paru godzinach takiej zabawy, zauważyłem że radia "z wymienną anteną o mocy 5-8W", najlepiej pracują wtedy, kiedy urządzenie zaczyna sygnalizować rozładowanie akumulatora - ostatni wykres. Nie zmienia to faktu, że sprzęt stratny ponad 20dB względem popularnej walkie-talkie.

Skoro jesteś tutaj, znaczy że przeczytałeś tekst do końca. Więc zwróć uwagę na jeden fakt: omówiliśmy tylko moc i czułość - dwa, najmniej istotne parametry techniczne radiotelefonu. Właśnie dlatego dobre radio nadal kosztuje parę stówek lub kilka tysięcy złotych.

LAB

Narzędzia pomocne do opracowania publikacji:

• Hytera PD985 i HP785 - pomiar sygnału RSSI (tryb diagnostyczny)
• Hytera PD505LF, Hytera PD565 - punkt odniesienia do porównania mocy ERP
• Motorola T82 Extreme, HYT TC-446S - wzorzec przebiegu modulacji FM
• RSP Spectrum Analyser @ SDRPlus - programowy analizator widma
• RigExpert AA-1500 ZOOM - analizator antenowy
• RadioMobile (mapy STRM, raster 30x30m) - modele propagacyjne
• Około 12 szt. urządzeń "UV" z różnych okresów produkcji i wersji wykonania, dzięki uprzejmości kolegów airsoftoców ;-)

SCAN

Channel List - ustalamy ilość kanałów, jaką chcemy monitorować. Następnie wybieramy z listy numery kanałów, zgodnie zgodnie z tym co mamy przypisane do selektora - gałki zmiany kanałów. Na przykład, potrzebne są 4 kanały, bo z 4 grupami użytkowników zamierzamy współpracować. Więc wybieramy 4, a następnie modyfikujemy listę kanałów, np. 2, 8, 11 i 14.

TX

Scan TX Mode - Funkcja odpowiada za zachowanie przycisku PTT, po wykryciu ruchu na jednym ze skanowanych kanałów,

Scan Start Channel - radio będzie domyślnie nadawać TX na kanale ustawionym na selektorze,

Designated Channel - nadawanie PTT zawsze na tym samym, zdefiniowanym kanale, niezależnie od tego, na którym kanale została odebrana komunikacja.

Last Free Channel - nadawanie PTT na ostatnim wolnym, nie używanym kanale.

Last Busy Channel - nadawanie PTT na ostatnim aktywnym kanale. W tych dwóch "last" trybach radio po prostu zostaje na ostatnim aktywnym/nie aktywnym kanale do czasu detekcji ruchu na innym. Zatem czas odpowiedzi jest ograniczony czasem pojawienia się wywołania na innym kanale.

Hang Time - czas w sekundach od 1 do 60, w jakim możemy odpowiedzieć na wywołanie z kanałów skanowanych. W tym czasie radio wstrzymuje nasłuchiwanie pozostałych kanałów.

Designated Channel No - domyślny kanał TX, jeżeli funkcja jest włączona.

Priority Channel

Tutaj możemy zdefiniować kanał priorytetowy TX dla PTT. Na stałe - FIXED, zgodnie z kanałem na selektorze - Selected lub żaden - NONE.

Sweep Time - interwał czasowy, w jakim radio sprawdza aktywność na kanale podstawowym i priorytetowym. Np. prowadzimy rozmowę na kanale 1, ale oczekujemy ważnej komunikacji na kanale 11tym. Po włączeniu tej funkcji, radio co 2 sek. będzie "zaglądać" na kanał 11ty. Jeżeli wykryje transmisję, zakończy rozmowę na kanale 1 i przełączy radio na 11. Natomiast jeżeli na 11 nie ma aktywności, radio kontynuuje pracę na kanale 1. Jeżeli nie jest to konieczne, zalecam wyłączyć nasłuch kanału priorytetowego, ponieważ zwyczajnie przeszkadza, wprowadzając małe głuche przerwy. Domyślne ustawienie Priority Channel - NONE.

Opcje

Scan Start i End Alert - radio sygnalizuje dźwiękiem aktywację i dezaktywację funkcji SCAN.

Include Curret Channel - włącza kanał roboczy (ten ustawiony na selektorze, do listy kanałów skanowanych. Ważne! Jeżeli odznaczymy opcję, radio nie będzie odbierać transmisji na ustawionym kanale po włączeniu funkcji SCAN. Domyślnie - włączone.

Talkback Enable - umożliwia odpowiedź na kanale, z którego przyszło wywołanie. Czas reakcji na wywołanie definiujemy w HangTime. Po upływie czasu podtrzymania radio wraca do pracy zgodnie z zadanym programem. Domyślnie - włączone.

Funkcja SCAN pozwala na efektywną współpracę z grupami użytkowników na różnych kanałach i częstotliwościach. Przykład:

Wakacje - programujemy w radiotelefonie kanał gościnny, np. 4/46. Podajemy go napotkanym znajomym i włączmy SCAN. W swoim gronie komunikujemy się na własnym, ustalonym kanale ale cały czas mamy kontakt ze znajomymi. Możemy wyłączyć funkcję, kiedy chcemy się na chwilę odciąć. Oczywiście możemy też wywołać znajomych bezpośrednio, przełączając radio na kanał 4/46. W tym czasie funkcja SCAN sprawdza ruch na naszym kanale.

Funkcję SCAN możemy też uruchomić automatycznie. W konfiguracji kanału należy zaznaczyć opcję Auto Scan Start.

W radiotelefonie analogowym możemy ustalić tylko jeden program pracy funkcji Scan. Natomiast w radiotelefonach cyfrowych można zdefiniować od 8 do 32 różnych list skanowania, które następnie przypisujemy do danego kanału. Więc dla każdej pozycji selektora zmiany kanału (od 1 do 16) możemy zdefiniować inny tryb pracy radiotelefonu. Tutaj warto zaznaczyć, że w radiotelefonach profesjonalnych do każdej pozycji 1-16 można przypisać ten sam kanał, np. 5/55 ale z innym pakietem usług dodatkowych. Ponadto w radiotelefonach cyfrowych funkcja jest bardziej rozbudowana, a mocniejszy procesor pozwala na więcej.

Urządzeń radiowych należy używać zgodnie z przeznaczeniem. To, że radiotelefon amatorski i PMR korzystają z tej samej modulacji FM, nie oznacza, że są ze sobą zgodne. Radiotelefon amatorski jest zaprojektowany do pracy w służbie amatorskiej. Zawiera on szereg funkcji i ułatwień dla operatora, jak choćby możliwość swobodnej zmiany częstotliwości (VFO). Takie urządzenie dla zwykłego użytkownika jest zbyt skomplikowane i kłopotliwe w obsłudze, ale przede wszystkim pozbawione podstawowej funkcjonalności radiotelefonów PMR. W przeciwieństwie do urządzeń amatorskich, radiotelefony PMR cechują się prostotą obsługi. Zawierają też funkcje wspierające pracę grupową, czyli możliwość komunikacji z kilkoma grupami użytkowników na różnych częstotliwościach (funkcja Scan). Ponadto urządzenia PMR446 wyższej klasy wyposażone są w mechanizmy, które pozwalają na prowadzenie komfortowej rozmowy w głośnym otoczeniu. Krótkofalarstwo (ham radio) i PMR (Privative Mobile Radio) to dwa inne światy, funkcjonujące na zupełnie innych zasadach.

Problem niedopasowania urządzeń amatorskich do standardu PMR, przestawia poniższa tabela. Zajętość widma przez urządzenia PMR446 jest nie większa niż 11kHz. W przypadku analogowych urządzeń amatorskich (ham radio) odbiornik pracuje z szerokością 25kHz, a nadajnik od 12.5 do 16kHz (narrow) oraz do 25kHz (wide), w zależności od modelu. Tanie urządzenia, promowane jako "pozwalające na nasłuch straży czy czy policji", potrafią odbierać do 4 innych rozmów PMR446. Brak filtrów, brak selektywności, powoduje że takie radio zwyczajnie nie nadaje się do użytku i zawsze będzie zawodne.

Wyjaśniamy

Krótkofalowcy operują na kanałach o szerokości 25kHz i taką szerokością odbiornika cechują się przeznaczone dla nich urządzenia, np. ręczne transceivery. Natomiast w urządzeniach PMR446 kanały są wyznaczane w odstępach co 12.5kHz lub 6.25kHz. Dlatego radiotelefon amatorski zawsze będzie odbierać przynajmniej jeden kanał więcej, a w czasie nadawania zawsze będzie zakłócać jeden z sąsiednich kanałów PMR. Niestety, działa to głównie na szkodę użytkowników urządzeń amatorskich, którzy pracują na paśmie PMR446, ponieważ sąsiednie transmisje blokują im odbiornik. Zastosowanie sygnalizacji CTCSS pomaga zniwelować problem "sąsiednich rozmów", jednak nie rozwiązuje problemu niedopasowania. Transmisja na kanale sąsiednim nadal blokuje odbiornik, co powoduje, że nie słyszymy naszego korespondenta. Takie radio największą frustrację rodzi wówczas, kiedy pracujemy bez sygnalizacji CTS, ponieważ nie można znaleźć wolnej częstotliwości... Nic dziwnego, że ktoś ciągle nadaje na "naszym" kanale, kiedy radio odbiera dwie sąsiednie rozmowy pomiędzy użytkownikami PMR. Warto zaznaczyć, że dla urządzeń analogowych PMR446 dostępnych jest 8-16 kanałów o szerokości 12.5kHz, a radioamatorzy mają dostępne ponad 800 w zakresie UHF. Dlatego stosowanie sygnalizacji u jednych jest kłopotliwe i mija się z celem, a u drugich jest konicznością z uwagi na ograniczoną ilość kanałów oraz specyfikę użytkowania urządzeń PMR. Problem niedopasowania ham radio do standardu PMR, dotyczy wszystkich urządzeń amatorskich, w tym cyfrowo-analogowych.

Wzorowa praca w eterze (QSO @ PMR446)

Zapraszam do obejrzenia poniższego materiału wideo. Proszę potraktować film, jako przykład wzorowej pracy w eterze. Autor filmu jest świadomy dwóch rzeczy: 1 - jego licencja "amatorska" nie uprawnia go do nadawania na częstotliwościach innych niż określone pozwoleniem, choć mógłby zaprogramować swoje Yeasu na zakres PMR446, ale tego nie robi ponieważ; 2 - ma świadomość tego, że amatorskie Yeasu nie nadaje się do pracy w paśmie PMR, ze względu na inne zagospodarowanie widma. Ponadto uzyska lepszą łączność z innymi użytkownikami radiotelefonów PMR, ponieważ używany przez niego radiotelefon PMR, cechuje się większą selektywnością, czułością odbiornika i lepiej dopasowaną anteną do zakresu częstotliwości PMR446, niż ma to miejsce w przypadku urządzeń amatorskich.

Krótkofalowcy o radiowym piractwie

Polecam interesujący i pouczający materiał, w którym autor porusza aspekty techniczno-prawne, dotyczące omawianego tematu.

Komentarz

Wspomniane w materiale radiotelefony, nie spełniają wymagań określonych w normach ETSI dla urządzeń PMR. Natomiast radio na tzw. wizytówkę jest nielegalne. Więcej informacji na stronie UKE - Pozwolenie radiowe tanio sprzedam.